2026/04 - Đắt? hay cái giá của việc làm đúng!
Có lần tôi vừa ngồi xuống, chưa kịp nhận cốc nước đã order, chị nhìn thẳng vào mắt tôi và hỏi luôn: “Em lấy giá bao nhiêu?”
(hồi đấy còn u30, tôi tự suy ra chắc ý chị hỏi giá trên m2, giờ có kinh nghiệm rồi, nghĩ lại thì không hiểu chị có ý gì khác không 
)
Antoni's The Architect’s Insight Series
Expensive? Or the cost of being right!
Tạm gác lại việc chuyên môn, ở bài này tôi đi thẳng câu chuyện chi phí - một thứ mà ai cũng quan tâm nhưng thường ngại nói rõ (thật sự không phải ai cũng thẳng được như chị khách trên). Bản thân tôi cũng cần viết ra những suy nghĩ dù đã có từ lâu nhưng chưa bao giờ được hệ thống hóa đầy đủ.
"Anh/em làm giá bao nhiêu? Đắt hay rẻ?"
Đây là câu tôi được hỏi nhiều nhất. Trước tuổi 37, thú thật có một thời gian dài tôi cũng không biết trả lời sao cho đúng. Tâm lý chung của chúng ta là nói giá cao thì sợ mất khách, mà nói giá rẻ thì tôi không cam lòng với công sức bỏ ra của mình.(Việc này tôi nghĩ ai cũng từng gặp, kể cả người đi làm khi phải deal lương với sếp chẳng hạn.)
Sau này nghĩ lại, câu hỏi đó không sai, nhưng hơi lệch, mà chính người được hỏi như tôi cứ tìm cách trả lời cho khéo, trong khi không nhận ra sự khập khiễng.
Nếu bạn cần một đôi giày để chạy marathon, bạn sẽ không hỏi “đôi này đắt không”, mà phần lớn sẽ hỏi “đi đôi này có chạy nổi 42km mà không toang không?”. Ai từng chạy rồi thì hiểu, đau chân, về cơ bản, là hết cuộc chơi. (ấy là tôi nghe nhiều bạn tôi kể lại và chém vậy thôi chứ tôi chạy được vài km chưa kịp đau chân đã dừng vì mệt và ngại rồi)
Một ví dụ khác về máy móc phổ biến như điều hòa. Có những cái rất rẻ, bật lên vẫn mát. Nhưng dùng một thời gian thì ồn, tốn điện, nếu chưa hỏng thì nhanh sụt gas, chảy nước. Lúc đó chúng ta bắt đầu thấy… ừ thôi, chắc cũng không rẻ lắm.
Vậy nên “đắt hay rẻ” không phải là câu hỏi đầu tiên. Câu hỏi nên là: bạn đang cần cái gì, và bạn sẽ phải sống với nó bao lâu.
Vậy tóm lại, KAHN làm có đắt không? Giá cụ thể là bao nhiêu ông nói luôn đi.
Ngoài kia có những đơn vị bán hồ sơ thiết kế 5-7tr/bộ cũng có, 3-4tr/cũng có. Mẫu nhà trên mạng thì cũng đầy. Cao cấp hơn, “bespoke” may đo hơn, thì 50-100-200-300tr… đủ cả.
Vậy nên tôi chỉ có thể nói là, nếu bạn chỉ cần một bộ hồ sơ thiết kế, thì có, KAHN khá đắt.
Ban đầu mới mở công ty, tôi cũng khá hoang mang. Về sau, khi đã định hình rõ ràng mình muốn làm gì, làm được gì, giá trị ở đâu, tôi mới nhận ra: mình có phải đang đi bán hồ sơ thiết kế đâu?. Công việc thường bắt đầu từ bản vẽ, nhưng không kết thúc ở đó. À mà không. Thậm chí, công việc của chúng tôi còn bắt đầu từ trước khi vẽ từ những khâu khảo sát nhu cầu, hiểu tâm lý gia chủ, rồi chọn lọc và tư vấn hướng đầu tư. Chúng tôi đi cùng khách hàng tới lúc họ dọn vào ở, và thường là cả sau đó nữa. Có những công trình làm xong 5–7 năm rồi vẫn quay lại, có khi chỉ để chỉnh một chi tiết nhỏ, hoặc nâng cấp cả một phần không gian vì nhu cầu sống thay đổi.
Nhiều khách hàng cũ, tới giờ, với tôi cũng không còn là “khách” nữa. Tuy gọi là bạn thì hơi ngại, nhưng chắc là cũng gần như vậy.
Năm 2023-2024 tôi làm một căn biệt thự, trong đó có một bể cá nước ngọt làm điểm nhấn ở không gian mở. Hai năm sau, gia chủ đổi ý, muốn chuyển sang bể nước mặn.
Ai từng chơi sẽ biết, nước mặn là một hệ hoàn toàn khác: phải có chiller để làm mát, lọc RO, vật liệu chống ăn mòn, thêm cả hệ lưu điện để giữ oxy khi mất điện. Những điều kiện hạ tầng đó với hệ nước ngọt là “nice to have.” Sang nước mặn, chúng trở thành “must have.” Bình thường là gần như phải làm lại.
Nhưng ở đây thì gần như gia chủ không phải “đập đi làm lại” gì cả. Ngay từ đầu, chúng tôi đã tính đến khả năng nâng cấp đó. Lúc làm nhà thì cũng không chắc họ có dùng đến hay không, nhưng vẫn chuẩn bị. Đến lúc cần thì mọi thứ đã sẵn sàng.
Một trường hợp khác, từ 2015.
Thời điểm đó, nhà có hầm cá nhân thực ra không phải là hiếm. Nhiều đơn vị thi công đã làm rồi. Nhưng có một câu chuyện mà ai trong ngành cũng biết: ở một khu đô thị biệt thự hạng sang của một chủ đầu tư lớn (tôi không tiện nói tên, nhưng chắc ai cũng đoán được), đã có những căn hầm bị ngấm nước dù chưa sử dụng. Kiểm soát thì vẫn có, thậm chí họ rất nổi tiếng về chất lượng kiểm soát, nhưng khi số lượng bàn giao lớn tới cả nghìn căn, rủi ro là khó tránh.
Vì vậy, thời điểm đó, khá nhiều gia chủ e ngại chuyện làm hầm. Mở rộng một căn hầm đã có còn phức tạp hơn nhiều. Khách của tôi lúc đó cũng vậy, rất dè chừng nên chỉ kiểm tra và xử lý kỹ lại hiện trạng hầm đã có.
Đến 2019, họ muốn mở rộng không gian sống và quay lại tìm tôi. Chúng tôi mở rộng hầm thêm khoảng 50% diện tích cũ, trong khi căn nhà vẫn đang sử dụng bình thường. Không phải dò lại từ đầu, không phải “đập rồi tính”. Tất cả bản vẽ, dữ liệu, chúng tôi đều quản lý và bảo quản từ 2015, đem ra nghiên cứu bổ sung phương án phát triển rất nhanh.
Nói dài một chút như vậy để quay lại câu hỏi ban đầu.
- KAHN sẽ rất rẻ, nếu bạn không muốn trả tiền cho những sai lầm.
Một quyết định sai trên bản vẽ có thể biến thành rất nhiều vấn đề ngoài công trường. Một lỗi trong hệ thống kỹ thuật có thể trở thành những bất tiện mà bạn phải chịu trong 10–20 năm. Và những thứ đó, nhiều khi không sửa được, hoặc sửa thì rất tốn kém. Khách hàng thực ra không trả tiền cho bản vẽ. Họ trả tiền cho những thứ không xảy ra, cho sự yên tâm, và cho một cuộc sống dù vẫn tồn tại vài sự thỏa hiệp “chịu đựng,” thì hầu hết cũng đã được chúng tôi thông báo và “tư vấn tâm lý” từ trước.
- KAHN sẽ rất rẻ, nếu bạn muốn tiết kiệm và giữ chi phí thi công sát với kế hoạch.
Vật liệu đắt hay rẻ, chọn thiết bị cấu hình gì, biện pháp thi công tốn kém không, đã được chúng tôi khái toán từ trước khi xuất bản bản vẽ kỹ thuật. Không phải đơn vị nào cũng làm tới bước này. Mà kể cả có nghĩ tới, thì mô hình tổ chức công ty thiết kế kiến trúc truyền thống chưa chắc đã có vị trí in-house nào đảm nhận trách nhiệm đó. Ngoài ra, phần lớn chi phí đội lên trong quá trình xây dựng không hẳn đến từ giai đoạn tiền hợp đồng xây dựng, mà đến từ những thay đổi quyết định ở phút 89.
Bởi vậy, chúng tôi dành rất nhiều thời gian ở giai đoạn trước khi gửi thông tin ra công trường: kiểm soát bản vẽ, phối hợp khớp nối hệ thống, dự trù các tình huống. (Dẫu vậy, thực tế thì vẫn không bao giờ đúng 100%. Nhưng nếu sai, thì tôi hay nói vui dù thi thoảng vẫn khá cay đắng là “sai trong kiểm soát.”)
Cuối cùng thì, luôn có nhiều cách để làm một căn nhà.
Bạn có thể tối ưu chi phí ban đầu, xử lý vấn đề khi nó xuất hiện. Hoặc bạn đầu tư kỹ hơn từ đầu, để hạn chế tối đa việc phải xử lý về sau.
Không có đúng sai tuyệt đối, chỉ là mỗi cách sẽ dẫn tới một trải nghiệm thực thi dự án và trải nghiệm sống khác nhau. Và nói thẳng thì, KAHN không phù hợp với tất cả mọi người. Nếu mục tiêu của bạn là làm sao chi phí ban đầu thấp nhất có thể, sẽ có những lựa chọn khác phù hợp hơn.
Còn với chúng tôi: chúng tôi không cố gắng rẻ, mà cũng không cố làm giá.
Chúng tôi chỉ cố gắng nhận về những gì xứng đáng để thực hiện tròn đạo: làm cho đúng — ngay từ đầu.
P.S. Tóm lại thì tôi vẫn cứ né tránh nói ra 1 con số cụ thể 
Dù ghét, nhưng giờ thì tôi hiểu hơn tại sao bán hàng lại sinh ra câu “Inbox để biết thêm chi tiết”